Het ravijnjaar 2026: hoe gemeenten zich nu voorbereiden

Vanaf 2026 ontvangen gemeenten structureel minder geld uit het Gemeentefonds. Er zijn de afgelopen periode wel tijdelijke middelen beschikbaar gesteld om de grootste terugval te verzachten, maar de financiële ruimte blijft krapper dan voorheen. Daarom spreken veel gemeenten nog steeds van het ravijnjaar: een moment waarop begrotingen en beleid opnieuw tegen het licht gehouden moeten worden.

Veel gemeenten zijn al bezig met die voorbereiding. Zij zetten finance specialisten in die kunnen helpen bij het herzien van budgetten, het maken van scherpe keuzes en het borgen van financiële sturing. Mhasud is zo’n specialist. Met ervaring als registercontroller bij verschillende overheidsorganisaties ziet hij van dichtbij welke stappen gemeenten nemen en waar de grootste uitdagingen liggen.

Met welke financiële uitdaging hebben gemeenten te maken?

‘De financiële druk is niet iets van het afgelopen jaar, maar loopt al langer op’, vertelt Mhasud. ‘Tijdens corona stegen de uitvoeringskosten, en in de jaren daarna namen de kosten verder toe door inflatie en loonontwikkelingen. Gemeenten kunnen die stijgingen niet zomaar doorberekenen, waardoor reserves zijn afgenomen en er minder speelruimte is.’

‘Daar komt bij dat vanaf 2026 de financieringssystematiek verandert. Er zijn wel maatregelen genomen om de klap te dempen, maar het structurele beeld blijft: gemeenten hebben straks minder te besteden, terwijl maatschappelijke opgaven zoals jeugdzorg, onderwijs, woningbouw en dienstverlening juist steeds omvangrijker worden.’

Welke maatregelen nemen gemeenten?

‘Gemeenten zitten niet meer in de fase van waarschuwen, maar in de fase van keuzes maken. Dat vraagt om het scherp formuleren van prioriteiten. Waar doen we het voor, wat levert het op en welke activiteiten passen daar niet langer bij?’

‘Elke investering moet tegenwoordig onderbouwd worden. Niet alleen met financiële argumenten, maar vooral met maatschappelijke opbrengst. Dat zie je bijvoorbeeld bij digitaliseringstrajecten of verbeterprogramma’s: als de impact niet helder is, gebeurt het niet.’

Hoe veranderen gemeenten hun manier van begroten?

‘Veel organisaties werken momenteel aan het opnieuw verbinden van middelen aan beleidsdoelen. Niet op basis van “wat we altijd al deden”, maar vanuit het vraagstuk: wat willen we daadwerkelijk bereiken?’

‘Dat vraagt meer tijd, meer gesprekken tussen beleidsdomeinen en duidelijke bestuurlijke keuzes. Het gaat niet alleen om rekenen, maar vooral om het creëren van draagvlak voor andere manieren van werken. Het proces is minstens zo belangrijk als de uitkomst.’

Waarom zetten gemeenten interim specialisten in? 

‘Omdat de reguliere organisatie vaak al tot de rand toe belast is. De planning- en controlcyclus gaat door, rapportages moeten uit, de dienstverlening loopt gewoon. Zo’n herziening van begroting en beleid kun je er niet even naast doen.’

‘Een interimmer kan tempo brengen en tegelijkertijd afstand bewaren. Diegene kan lastige gesprekken voeren zonder vast te zitten in de geschiedenis of gevoeligheden van de organisatie. Het doel is niet om hard in te grijpen, maar om te zorgen dat bezuinigingen verstandig en onderbouwd worden doorgevoerd — zodat de dienstverlening overeind blijft.’

Welke eigenschappen heeft de interimmer daarvoor nodig?

‘Je moet in staat zijn om ingewikkelde financiële en beleidsmatige afwegingen op een rustige en begrijpelijke manier uit te leggen. Gemeenten hebben te maken met politieke keuzes, maatschappelijke verwachtingen en wettelijke verantwoordelijkheden. Dat maakt de omgeving complex en soms traag, maar het werk des te relevanter.’

‘Wat mij steeds motiveert, is dat de veranderingen die we nu doorvoeren invloed hebben op hoe gemeenten de komende jaren hun taken kunnen blijven vervullen. Je werkt aan iets dat ertoe doet.’

Meer informatie

Ben jij verantwoordelijk voor een financiële afdeling in de (semi) publieke sector en wil je persoonlijk wervingsadvies? Neem contact op met Frenk Mastenbroek, recruitment specialist finance interim, via frenk.mastenbroek@robertwalters.com of tel. 020 644 4655. Ben je op zoek naar een nieuwe baan of interimopdracht? Bekijk onze vacatures in de publieke sector.